Kalp damar tıkanıklığının tedavisinde stent mi daha iyidir, yoksa bypass mı? Bu, sık sorulan bir sorudur ve cevabı her hasta için farklıdır. Çünkü, herkes farklıdır. Doktorlar bu kararı vermeden önce pek çok faktörü göz önünde bulundururlar ve sizin için en iyisinin hangisi olduğuna öyle karar verirler. Bu yazıda, bu kararın verilmesinde göz önünde bulundurulması gereken genel prensipleri özetleyeceğim.
Not: Bu yazıyı daha iyi değerlendirebilmek için önce “Stent“ ve “Bypass Ameliyatı” hakkında yazdığım yazıları okumanızı öneririm.
Kalp hastalıklarının nasıl tedavi edildiğine dair arkadaşlarınızdan duyduğunuz, internette okuduğunuz, sosyal medya fenomenlerinden veya televizyondaki sabah programlarından izlediğiniz bilgiler maalesef güncel ve doğru olmayabilir. Kişisel tecrübem, bu platformlardaki bilgilerin güncellik ve bilimsellik açısından çoğunlukla yanlış olduğudur. Bu nedenle, kalbiniz gibi hayati bir organla ilgili tedavi kararı verirken, duyduğunuz bilgilerin bilimsel referanslarının olup olmadığından ve bilgi veren doktorun ilgili konuda gerçekten güncel teorik bilgisi ve klinik tecrübesi olup olmadığından emin olmalısınız. Sonuçta, sizin için en doğru kararı, tıbbi durumunuzu anlayan ve güncel bilimsel verileri takip eden doktorlar verebilir.
Kalp cerrahisi ve kardiyoloji kalp hastalıklarını tedavi eden iki farklı tıp branşıdır. Kalp cerrahları, kalpteki sorunları ameliyatla çözerlerken (bypass); girişimsel kardiyologlar aynı sorunları ameliyatsız yöntemlerle çözerler (stent). Hem stent işlemi hem de bypass ameliyatı, kalp damar tıkanıklıklarının açılmasında uygulanan etkili yöntemlerdir. Bunu biraz detaylandıralım; ama önce, stentin ve bypassın ne olduğundan kısaca bahsedelim:
Stent, damarlardaki tıkanıklıkların açılmasında kullanılan, boru şeklinde bir iskeledir. Bypass ameliyatı ise, kalp damarlarındaki tıkalı alanların ötesine ilave damar bağlayarak kan akımını yeniden sağlayan bir ameliyat türüdür. Bazı hastalarda stent tek seçenektir, bypass uygun değildir veya gereksizdir. Bazı hastalarda ise tam tersi geçerlidir; yani bypass tek seçenektir, stent uygun değildir veya gereksizdir. Bu hasta grubunda kardiyologlar ve kalp cerrahları genellikle hemfikirlerdir. Ama, size bir doktor stent işlemini, diğer bir doktor ise bypass ameliyatını önermişse ne yapacaksınız? Burada doğal olarak kafanız karışacaktır. Aslında, çoğu hastada her ikisi de tercih edilebilir; yani ikisi de yanlış değildir. Bu düşünce, “Söz konusu insan sağlığı olunca, doğru olan yaklaşım nasıl net olmaz?” şeklindeki sezgilerinize ters gelebilir. Ama, güncel bilimsel veriler, uygun hastalarda her iki tedavininin de doğru olduğunu göstermektedir. Yani amaç; klinik ve anatomik açıdan her iki yönteme de uygun olan bir hastaya her iki yöntemin de bilimsel açıdan artılarını ve eksilerini kolayca anlayabileceği bir şekilde anlatmak ve nihai kararda hastanın da aktif rol almasını sağlamaktır.
Doktorunuz, neden stent ya da bypassı önerdiğini açıklarken size şunlardan bahsedecektir: Kalp hastalığınızın ciddiyetinden, diğer organlarınızdaki ilave sorunlardan ve genel sağlık durumunuzdan.
Kalp hastalığınızın ciddiyeti: Sol ana damardaki (LMCA: Left main coronary artery) darlıklar, tam tıkalı damarlar (CTO: Kronik total oklüzyon) veya çok sayıda damarda tıkanıklık olması gibi sorunlar mevzunun “kompleks”, yani zor ve karmaşık olduğu anlamına gelir. Bunlar, hastaya bypass ameliyatı önerilmesinin temel nedenidirler.
Diğer organlarınızdaki ilave sorunlar: Akciğer, karaciğer, böbrek ve beyin gibi hayati organlarınızda da ciddi sorunlar varsa, bypass ameliyatının riski artar. Örneğin, anjiyoda damarların durumu bypassın daha iyi bir seçenek olacağını düşündürse de KOAH gibi ciddi bir akciğer hastalığınız da varsa, ameliyatta solunum cihazından ayrılamama olasılığı nedeniyle bypasstan ziyade artık stent daha doğru bir tercih haline gelir. Ya da tersine, aslında başlangıçta stentle çözülebilecek bir damar sorununuz olduğu düşünülse bile ilaveten kalp kapaklarınızda da sorun saptanırsa ve bu sorun sadece kalp kapağı ameliyatı ile çözülebilecekse bu kez bypass tercih edilebilir; böylece, hem damar hem de kapak sorunlarınız tek operasyonla çözülmüş olur.
Genel sağlık durumunuz: Bazı hastalar günlük hayatta tuvalete bile yardım almadan gidemezler, yani çok düşkün durumdadırlar. Bu hastalar bypass ameliyatını kaldıramayabilirler ve bypasstan ziyade stentin tercih edilmesi gerekebilir.
Gelişen teknoloji sayesinde günümüzde, mesleki ilgi alanı kompleks işlemler olan tecrübeli bir girişimsel kardiyolog, damarlardaki kompleks tıkanıklıkları bypass ameliyatı yerine stentle de açabilir. Stent; bypass ameliyatı kararı verilen çoğu hastada aynı faydayı sağlar. Yani, bu hastalarda bypass ameliyatı da stent de eşit derecede etkilidir; ikisi de yanlış değildir. Ancak, bazı hastalarda yine de mecburen bypass ameliyatı gerekir (Bkz. Referanslar).
HASTA VE HASTA YAKINLARINA ÖNERİLER
Kalp cerrahına başvurmuşsanız daha çok bypass; girişimsel kardiyoloğa başvurmuşsanız daha çok stent lehine karar verecektir. Bu, doğal insani refleksler gereği böyledir ve genellikle ikisi de yanlış değildir.
Kompleks vakaların stentle çözülebilmesi için bu konunun girişimsel kardiyoloğun mesleki ilgi alanında olması gerekir. Her kardiyolog kompleks vaka işlemleriyle ilgilenmeyi tercih etmez; böyle bir zorunluluk da yoktur. Her şeyden önce, kompleks stent işlemleri yıllar süren uzun bir eğitim süreci gerektirirler.
İkinci kez bypass ameliyatı olmak oldukça risklidir. Bu hastalarda genellikle stent tercih edilir.
Stenti daralan ya da tıkanan hastalarda stent içine yine bir stent takılarak sorun çözülebilir. Pek çok hastada tekrar stent içinde daralma olmaz. Ama, stent içinde nadiren tekrar (ikinci kez) daralma gelişebilir. Bu durumda artık genellikle stent önerilmez; ilaç tedavisi veya bypass tercih edilir.
Klasik bypassta damar alınan bacakta ve göğüste büyük bir yara izi kalır. Bacaklarda ayrıca kalıcı ödem (şişlik) oluşabilir. Bunlar sizin için önemli bir estetik kaygıya neden olacaksa, ya alternatif (modern) ameliyat yöntemlerini (küçük kesi veya robotla yapılan bypass) ya da stenti tercih edin. Küçük kesiyle veya robotla yapılan bypassın kalbe sağladığı fayda (örneğin, yaşam süresi), klasik yöntemle yapılan bypassın sağladığı faydayla aynıdır. Bu yeni yöntemlerin asıl faydaları, büyük kesi olmaması sebebiyle daha iyi bir estetik görünüm ve daha hızlı iyileşme sağlamalarıdır.
İlaçlı stentler, ilaçsız stentlerden daha iyidir. Son nesil ilaçlı stentler de genellikle önceki nesil ilaçlı stentlerden daha iyidir. Ancak, son yıllarda üretilen ilaçlı stentlerin çoğunda kayda değer bir kalite farkı bulunmamaktadır.
Bypass için alınacak damarların mümkünse toplardamar (bacak) değil, atardamar olması önerilir. Bu sayede, takılan damarların (greft) uzun yıllar açık kalma olasılığı artar. Örneğin; klinik ve anatomik açıdan uygunsa hem sol (LIMA) hem de sağ göğüs atardamarını (RIMA) kullanmak, sadece sol göğüs atardamarını kullanıp kalan damarlar için bacak toplardamarını (safen ven) kullanmaktan daha iyidir.
Bypass olmak, ilerleyen süreçte gerekirse stent takılmasına genellikle engel olmaz. Stent takılması da sonradan bypass olmaya genellikle engel olmaz.
Bypass ameliyatından sonra hasta, bir kısmı yoğun bakım ünitesi olmak üzere birkaç gün hastanede yatar. Stentten sonra ise hasta genellikle ertesi gün taburcu olur. Hastanın toparlaması bypassta birkaç hafta, stentte ise birkaç gündür.
LMCA veya birden fazla ana damar tıkanıklığı için ya kompleks stentleme ya da bypass ameliyatı tercih edilmelidir. Bu durumlarda, bazı internet siteleri ya da Instagram hesaplarında paylaşıldığı üzere sadece ilaçlı balon uygulamak, etkinliği ve güvenilirliği henüz kanıtlanmamış bir işlemdir, bu nedenle günümüzde önerilemez.
Bazı insanlar korkularını bir türlü aşamaz ve bypass olmak istemez. Dolayısıyla, karakteriniz ve psikolojik durumunuz tedavi seçiminde önemlidir.
Tedavi seçimi gibi ciddi kararlarda farklı bir hekimden ikinci bir görüş almanızı öneririz. Önerilen tedavi için en güncel bilimsel kanıtların anlaşılır bir dilde, referanslarıyla birlikte sunulmasını talep etmeniz önemlidir.
Prof. Dr. Şükrü Akyüz, girişimsel kardiyologdur. Mesleki ilgi alanı, kalp hastalıklarının ameliyatsız yöntemlerle tedavisidir. Kompleks damar tıkanıklıklarının özel stentleme yöntemleriyle ameliyatsız açılması da bu tedavilerdendir.
SIK SORULAN SORULAR
Stent ve bypass ne kadar sürer?
Stent işleminin süresi, damarların anatomik özelliklerine ve kaç damara stent takılacağına göre değişir. Kompleks vakalarda genellikle 1,5-2 saattir. Bypass ameliyatı ise, genellikle 3-4 saat sürer. Gerekli süre bypass ameliyatının türüne (klasik, küçük kesi vb.) ve kaç damara bypass yapılacağına göre değişir.
Stent ya da bypass yerine ilaçla tedavi olamaz mıyım?
Her zaman olmasa da çoğu durumda stent işlemi yerine aslında sadece ilaç tedavisi tercih edilebilir. Günümüzde kalbin oksijeni tasarruflu kullanmasını sağlayan ya da kalp damarlarını genişletip daha fazla kan akımı ve oksijen ulaştırılmasını sağlayan ilaçlar sayesinde hiç stent takmadan benzer faydalar elde edilebilir. Stentin en büyük faydası ilaçlara göre hastanın şikayetlerini daha hızlı (çoğunlukla, ertesi günden itibaren) gidermesi ve ömür boyu kullanılacak ilaç sayısını azaltmasıdır. Stent bazı özel durumlarda (örneğin; LMCA darlıkları, sol ön ana damarın başlangıç kısmındaki tıkanıklıklar veya birden çok ana damardaki tıkanıklıklar) hastanın ömrünü uzatır; kalp krizi gibi durumlarda yapılan acil stentleme işlemi ise hayat kurtarır. Bu özel durumlarda tek başına ilaçla tedavi olmak, stent kadar faydalı olamaz. Ameliyat ise çoğunlukla zaten bu özel durumlarda uygulanan bir tedavi yöntemidir. Ameliyat kararı alınacak kadar ciddi damar sorunları varsa tek başına ilaç kullanmak yetersiz kalır.
Stent ve bypass’ın riskleri nelerdir?
Her işlem gibi stent işleminin de bypass ameliyatının da riskleri vardır. Risk aslında kişiden kişiye değişir. Örneğin, kalp krizi sırasında acil yapılan işlemler daha risklidir. İlave başka ciddi bir hastalığı olan hastalara yapılan işlemler en tecrübeli hekimler tarafından yapılsa bile daha risklidir. Kompleks vakalara yapılan işlemler de daha risklidir. Her iki yöntemde de görülebilen ortak komplikasyonlar şunlardır:
Damar hasarı: Stent işleminde giriş yerinde hafif morarma olması normaldir. Kasık ya da el bileği damarında ciddi kanama veya tıkanıklık gelişebilir. Dolayısıyla, kan takviyesi ya da acil damar ameliyatı nadiren gerekebilir. Ameliyatta da ilaç, kan ve sıvı verilebilmesi için açılan boyun yolu ve diğer damar giriş yerlerinde benzer sorunlar oluşabilir.
Ritim bozukluğu: Kalpte kendiliğinden geçen kısa süreli ritim bozuklukları sık görülür, ama genellikle önemi yoktur. Nadiren, ilaç ya da elektrik şoku verilmesini gerektiren acil durumlar gelişebilir.
Böbrek yetersizliği: Stent işlemi sırasında görüntü elde etmemizi sağlayan boya (kontrast madde) ortalama her 100 hastanın 5’inde böbrekleri bozar. Risk halihazırda böbrek sorunu olanlarda daha da fazladır. Örneğin, ileri evre böbrek yetersizliğinde risk 5 kat fazladır. Gelişen böbrek bozukluğu genellikle geçicidir; damardan sıvı takviyesiyle tamamen düzelir. Çok nadiren geçici diyaliz gerekebilir. Böbrek yetersizliği, kalbin durdurulup kalp-akciğer pompasına geçilmesi nedeniyle böbreğin az kan almasına bağlı olarak ameliyatta da görülebilir.
Alerji: Stent işleminde kullanılan boyaya bağlı nadiren alerji gelişebilir. Ciltte kaşıntılı kızarıklıklar oluşabilir, bunlar geçicidir. Çok nadiren alerjik reaksiyonlar solunumu engelleyecek kadar ciddi olur. Ameliyatta genel anestezi için verilen ilaçlar da alerjik sorunlara yol açabilir.
Kalp krizi: Stent işleminde, hastanın damarları çok narinse kateterler bu damarlara zarar verebilir. Bu riski önceden anlamak genellikle mümkün değildir. Bu nadiren kalp krizine neden olabilir ve hastanın acilen kalp ameliyatına alınması gerekebilir. Ameliyat uzun sürerse de ameliyat sonrası kalbin bir bölümü canlılığını yitirebilir ve kalıcı hasar (kalp yetersizliği) oluşabilir. Nadir de olsa hem stentler hem de bypassta takılan damarlar (greft) tıkanıp kalp krizine neden olabilirler.
Felç: Kalbe ulaşmamızı sağlayan damarların narin bölgelerinden kateterin dokunmasıyla kopan küçük yağlar veya pıhtılar beyin damarlarına kaçabilir; geçici ya da kalıcı felç (inme) gelişebilir. Ameliyatta da kalp-akciğer pompasının bağlandığı damarda (aort) bulunan yağlar veya sistemde oluşan pıhtılar nedeniyle felç gelişebilir.
Kalp damarı çatlaması, yırtılması veya delinmesi: Stent işleminde nadiren bu sorunlar gelişir. Çoğu durumda işlem esnasında yapılan acil müdahalelerle sorun çözülür. Çok nadiren iğne ile göğüsten girilip kalp zarında toplanan kanın boşaltılması veya acil ameliyat gerekebilir. Bypassta da damarlara dikiş atılan yerlerden kan kaçağı olabilir ve hastanın yeniden göğüs kafesinin açılması gerekebilir.
Ölüm: Yapılan acil müdahaleler işe yaramayıp nadiren hasta hayatını kaybedebilir.
Diğer: Ameliyatta ek olarak şunlar olabilir: Göğüste kesi yapılan ciltte, cilt altı dokularda, kemikte veya göğüs için derin bölgelerde enfeksiyonlar (mediastinit), zatürre, akciğer sönmesi (atelektazi), bacaktan akciğerlere pıhtı atması (pulmoner emboli), kalp zarının iltihaplanması (akut perikardit veya Dressler sendromu), kalp zarının sertleşip kalbi sıkıştırması (konstriktif perikardit), hafıza kaybı ve net düşünme zorluğu.
Bu riskler nedeniyle endişelenmekte haklı olabilirsiniz; ama unutmayın: Bu komplikasyonlar nadiren gelişirler. Önemli olan stentin ya da bypassın gerçekten gerekli olup olmadığıdır. Eğer, güncel bilimsel verilere ve kılavuzlara uygun bir şekilde karar verilmişse, düşük olasılıklara takılıp bu işlemlerden kaçınmak aslında kendinizi kalp krizi ve ölüm gibi risklere çok daha fazla maruz bıraktığınız anlamına gelir.
Sol ana damar (LMCA) için stent mi, bypass mı daha iyidir?
LMCA darlıkları diğer tüm damar darlıklarından daha ciddi bir sorundur. Çünkü, LMCA en büyük kalp damarıdır. Eskiden, LMCA darlıkları için bypass ameliyatı olmak şarttı; başka çözüm yoktu. Şimdi, tecrübeli bir girişimsel kardiyolog, bu damarı -çatallandığı bölge dahil olmak üzere- alternatif olarak ameliyatsız yöntem ile, yani stentle de açabilmektedir. Ancak, ameliyat ve ameliyatsız yöntem arasındaki seçimde damar tıkanıklığının hangi düzeyde kompleks olduğu belirler. Bunun için anjiyo izlenerek hesaplanan Syntax skoru önemlidir. Bilimsel verilerle şekillenen ESC (Avrupa Kardiyoloji Derneği) kılavuzundaki önerilere göre; çoğu LMCA vakasında (Syntax skoru <33 olanlar) stent, uzun vadede bypass ameliyatıyla benzer faydayı sağlar. Diğer ana damarlarında da ilave kompleks darlıkların olduğu LMCA hastalarında (Syntax skoru ≥33 olanlar) ise bypass ameliyatı tercih edilir. Ancak, Syntax skoru ≥33 olsa bile ameliyat hasta için çok riskliyle ve bu nedenle hasta veya cerrah ameliyat düşünmüyorsa, bu durumda stent takmak sadece ilaçla idare etmekten daha iyidir. [2026 güncellemesi: Nisan 2026’da 10. yıl verileri yayınlanan NOBLE çalışmasında Syntax skoru ≥33 olanlar dahil tüm risk gruplarında 10 yıl sonunda stent ile bypass ameliyatının eşit etkinlikte olduğu gösterilmiştir.]
Aşağıda, ESC (Avrupa Kardiyoloji Derneği) ve EACTS’nin (Avrupa Göğüs, Kalp ve Damar Cerrahisi Derneği) 2023 yılında ortaklaşa yayınladığı “LMCA (Syntax skoru <33 olanlar) Uzlaşı Raporu“ndaki karşılaştırmayı görmektesiniz. Bu şekil, hastaların iki yöntem arasındaki sonuçları daha iyi anlayabilmeleri için hazırlanmıştır. Bu şekilden de anlaşılacağı üzere, 5 yıl içinde bypass’ta her 100 hastadan 84’ünde herhangi bir sorun gelişmez; stentte ise 80 kişide bir sorun gelişmez. Yani, aradaki fark her 100 hastada 4’tür. Sonuçta, bu karşılaştırmadaki %4’lük olay farkının önemini hasta kendi bakış açısına göre değerlendirir ve stent ile bypass ameliyatı arasındaki artı ve eksilere göre son tercihi belirleme hakkına sahiptir. Sonuçta, beden hastanın bedenidir ve doktorlara düşen görev de hastanın tercihine saygı duymaktır (Bkz. Referanslar).
LMCA darlığı için stent ve bypass ameliyatının 5. yıl sonundaki klinik sonuçlarının karşılaştırılması (“Olay”dan kastedilen; ölüm, felç ve/veya kalp krizidir.)
LMCA’ya stent takılması, hastanın gelecekte bypass ameliyatı olmasını engeller mi?
Hayır, engellemez. Çünkü, bypass ameliyatında takılan damarlar (greftler) LMCA’ya bağlanmazlar. LMCA’nın iki büyük dalı olan LAD ve CX’in uzak noktalarına bağlanırlar. LMCA stentleme işleminde ise bu uzak noktalara müdahale edilmesi söz konusu değildir.
Üç ana damarda da tıkanıklık varsa stent mi, bypass mı daha iyidir?
Eskiden, üç ana damarında da (LAD, CX, RCA) darlık olan hastaların bypass ameliyatı dışında seçeneği yoktu. LMCA’ya benzer şekilde burada da yıllar içinde gelişmeler oldu. Çok kompleks olmadıkça (Syntax skoru <33 olanlar) artık ameliyatsız olarak stentle de bu damarlar açılabilmektedir. Yalnız, bu bilgi diyabet (şeker hastalığı) olmayanlar için geçerlidir. Çünkü, üç-damar tıkanıklığı olan şeker hastalarında bypass ameliyatı yaşam süresi üzerine nispeten daha etkilidir ve halen tercih edilen yöntemdir.
CABG: Koroner arter bypass greft (Bypass ameliyatı), CCS: Kronik koroner sendrom (Kronik kalp damar hastalığı), Left main: Sol ana damar (LMCA), LVEF: Sol ventrikül ejeksiyon fraksiyonu (Kalbin pompa gücü), PCI: Perkütan koroner girişim (Stent)
Hibrit yöntem nedir?
Bazen, öyle vakalar olur ki; stent ve bypass ameliyatı tek başlarına çözüm olamaz; planlı bir şekilde ikisini kombine etmeniz gerekir. Örnek bir vaka sunalım: Diyelim ki; 68 yaşındaki kronik böbrek yetersizliği hastasının sol ön ana damar (LAD) darlığı stent takmaya uygun değil; çünkü, darlık çok uzun ve balonlaşmış (anevrizmatik) yerleri var. İlaveten, sol yan ana damar (CX) ve sağ ana damarda da (RCA) darlıklar var. Ama, bu damarlara da bypass yapılması uygun değil. Çünkü, ciddi bacak damar hastalığı nedeniyle bacaktan ve diyaliz fistülü nedeniyle de sağ koldan damar (greft) alınamıyor. Üstelik, kalsifik (porselen) aort nedeniyle bu greftleri aorta dikmek de kolay değil. Bu durumda, LAD’ye bypass ameliyatı yapıp, RCA ve CX için sonradan stent takmak en uygun yöntem olacaktır. Böylece, hem tüm damarlar en iyi şekilde açılmış olur hem de ameliyat süresi kısaldığı için risk azalmış olur. Bu örnek dışında, hibrit yöntemin tercih edilebileceği pek çok durum vardır.
İlaçlı balon, hastayı stent ya da bypass’tan kurtarabilir mi?
LMCA veya 3 ana damar tıkanıklıklarında güncel bilimsel kılavuzlar bypass ameliyatı veya kompleks stentleme önermektedir. Bu damarları ilaçlı balonlar da genellikle açar; ama, mevzu sadece “damarı açmak” değildir. Evet, damar balonla kısmen bile olsa açıldığında (örneğin; %90 darlık, %50’ye gerilediğinde) kan akımı artacağı için hastanın şikayetleri ilk başta geçer. Ama, “Uzun vadede damar açık kalmaya devam edecek mi?” sorusu çok daha önemlidir. Ama, maalesef, nadir de olsa bazı sosyal medya hesaplarında ve internet sitelerinde, damarların ilaçlı balon sayesinde stent bile takmadan, yani geride metal bırakmadan açıldığı ve böylece kompleks stentleme işleminden veya bypass ameliyatından hastaların kurtarıldığı iddia edilmektedir. Bu, bilimsel kılavuz önerilerine aykırı olup tıbben yanlıştır; çünkü, potansiyel olarak hata riski taşır. Yani, bu vakalarda ilaçlı balon uygulamanın akıbetinin geçmişte yaşanan eriyen stent akıbeti gibi uzun vadede hüsranla sonuçlanmayacağından emin miyiz? Olur da, gelecekte yapılacak karşılaştırmalı kaliteli bilimsel çalışmalarda kompleks vakalarda ilaçlı balonların ilaçlı stentler kadar iyi oldukları kanıtlanırsa, tabii ki, ben dahil çoğu girişimsel kardiyolog ilaçlı stent yerine ilaçlı balon tercih edecektir. Çünkü, ilaçlı balon uygulamak kompleks stentleme işleminden kat kat daha kolay bir işlemdir. En nihayetinde, balon uygulamak temelde balon şişirme eylemidir; doktorun bilgi birikimine, tecrübesine, el becerisine ve özel malzeme gereksinimine stent işlemi kadar bağımlı değildir.
İlaçlı balonlar hakkında daha detaylı bilgi almak için ilgili yazımızı okuyabilirsiniz.
Stent tıkanır mı?
Stent takılırken uygulanan girişimsel tekniğin gerekli minimum şartları sağlamış olması stent tıkanması açısından oldukça önemlidir. Teknik açıdan başarılı olan bir stent işlemi sonrası hastanın; ilaçlarını düzenli kullanması, yüksek tansiyon ve diyabet gibi risk faktörlerini kontrol etmesi, sigarayı bırakması ve diğer sağlıklı yaşam tarzı değişikliklerini uygulamaya başlaması stentin zamanla aşırı doku büyümesine bağlı daralma veya tıkanma (stent içi restenoz) olasılığını oldukça azaltır.
Kompleks vakalarda genellikle daha fazla yerde sorun vardır, bu nedenle de daha fazla stent gerekir. Ne kadar fazla sayıda ve uzun stent takılırsa aşırı doku büyümesine bağlı stent içinde darlık ya da tıkanıklık gelişme olasılığı da o kadar fazla olur. Ama, bu, stentlerin büyük ihtimalle daralacağı şeklinde yorumlanmamalıdır. 10 yıl içinde stentte darlık gelişmesi; kompleks olmayan her 10 vakanın sadece 1’inde görülürken, kompleks olan her 10 vakanın 2’sinde görülür. Tersten okunduğunda, kompleks olmayan vakaların %90’ında, kompleks vakaların ise %80’inde stentlerde darlık gelişmez. Sorun gelişecekse çoğu vakada ilk 1 yıl içinde olur. Ayrıca, darlık gelişenlerde ikinci kez yapılan işlemle vakaların yaklaşık yarısında sorun çözülür ve tekrar darlık gelişmez. Dolayısıyla, stentlerin belli bir ömrü yoktur; kişiden kişiye değişir.
Stentin pıhtı ile aniden tıkanıp kalp krizine yol açması, aşırı doku büyümesine bağlı stent içinde darlık gelişmesinden farklı bir konudur ve her 100 kişiden sadece 1’inde görülür. Bunun pek çok nedeni olsa da en sık nedeni hastanın kan sulandırıcı ilaçlarını kullanmamasıdır. Kan sulandırıcı ilaçların stent takıldıktan sonra özellikle ilk aylarda kullanılmaması hayati risk taşır.
Bypass damarları tıkanır mı?
Stentin aksine bypass ameliyatında takılan damarların (greft) daralma veya tıkanma olasılığı yıllar içinde yavaş yavaş artar. Her 10 vakadan 1’inde greftler 1 ay içinde tıkanır. Bu, sıklıkla teknik yetersizlik nedeniyle olur. Tıkanma olasılığı greftin türüne göre değişir. Atardamar olan greftler (göğüsten ve koldan alınanlar) her 10 kişiden sadece 1’inde 10 yıl içinde tıkanır. Tersten okunduğunda, atardamar olan greftler %90 vakada en az 10 yıl boyunca çalışır. Oysa, toplardamar olan greftler (bacaktan alınanlar) her 10 kişiden 5’inde 10 yıl içinde tıkanır; hatta bu tıkanma vakalarının yarısı bunu ilk 1 yıl içinde yaşar. Yani, atardamarların kullanılması uzun vadede damar açıklığı açısından en iyi sonuçları sağlar. Özetle, greftlerin belli bir ömrü yoktur; çoğu hastada atardamar olan greftler ömür boyu açık kalırlar (Bkz. Referanslar).
Stent takılan hasta kaç yıl yaşar?
Stent takılacak hastanın kaç yıl yaşayacağı net olarak bilinemez. Sadece, aynı özelliklere sahip önceki hastaların istatistiklerine bakılarak tahmini yüzdeler verilebilir. Bu istatistiği olumsuz etkileyen faktörlerin en önemlileri şunlardır: Stent işlemindeki teknik yetersizlik, hastanın yaşlı olması, kalp yetersizliği, kalp kapağı hastalığı, başka organlarda da ciddi hastalıkların varlığı, hipertansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, sigara, ilaç kullanım uyumsuzluğu ve sosyal destek eksikliği.
Bypass yapılan hasta kaç yıl yaşar?
Bypass ameliyatından sonra çoğu hasta kendini daha iyi hisseder ve yıllar boyunca hiçbir şikayet oluşmaz. Ancak, zamanla, yeni takılan damarlar tıkanabilir ve stent veya ikinci kez bypass ameliyatı gerekebilir. Hastanın kaç yıl yaşayacağını ise kestirmek zordur. Bu süre, bazı hastalarda (örneğin; diğer hayati organlarından birinde ciddi sorunlar olan vakalar) birkaç yıl gibi kısa olabilirken, bazı hastalarda yaşam beklentisi sağlıklı insanlarla aynıdır. Stentli hastalara benzer şekilde, istatistiği etkileyen yukarıda saydığım faktörler bypasslı hastalarda da rol oynar.
KOMPLEKS STENT VAKALARIMIZDAN ÖRNEKLER
VAKA 1
Sorun: Kalbin ön ana damarındaki (LAD) kıvrımlı bölgede darlık var.
Sorun: Kalbin sol ana damarının (LMCA) çatallandığı riskli bölgede darlık var.
Başka bir hastanedeki karar: Hastanın akciğer ve böbreğinde de ciddi sorunlar olduğu için bypass ameliyatı çok riskli olacağından heyet kararıyla riskli stentleme işlemi.
Hastanın kararı: Riskli de olsa stentleme işlemini onaylıyor.
Son karar: Kompleks stentleme teknikleriyle damarın açılması.
Girişimsel kardiyolog: Prof. Dr. Şükrü Akyüz
Sonuç: Başarılı.
VAKA 4
Sorun: Kalbin yan tarafındaki ana damarda (CX) bulunan stent tamamen tıkanmış (CTO: Tam tıkalı damar).
Başka bir hastanedeki karar: Medikal takip, yani ilaçla çözüm.
Hastanın kararı: İlaçları uygun şekilde kullanacağını onaylıyor.
Son karar: Başlangıçta bu karar uygun olsa da hastanın yürürken oluşan göğüs ağrısı çok sayıda ilaç kullanmasına rağmen hala devam ediyormuş. Bu nedenle son karar, kronik tam tıkalı damarın kompleks stentleme teknikleriyle açılması. Bypass ameliyatı bu yan damar için zaten seçenekler arasında değil.
Girişimsel kardiyolog: Prof. Dr. Şükrü Akyüz
Sonuç: Başarılı.
VAKA 5
Sorun: Kalbin ön ana damarının (LAD) ikiye ayrıldığı çatallı bölgesinde hem darlık, hem de CTO (tam tıkalı damar) var.
Hastanın kararı: Hem ameliyata hem stente uygun anatomi var. Detaylıca bilgilendirilen hasta, stenti tercih ediyor.
Karar: Kompleks stentleme teknikleriyle damarın açılması.
Brilakis E. Manual of chronic total occlusion percutaneous coronary interventions: A step-by-step approach, 3rd ed. Philadelphia PA: Elsevier; 2023.
Brilakis E. Manual of percutaneous coronary interventions: A step-by-step approach, 1st ed. Philadelphia PA: Elsevier; 2021.
NEDEN BU WEB SİTESİ?
Bir hastanın bilimsel veriler eşliğinde kısa ve anlaşılır bir dilde bilgilendirilmesi tedavi başarısında oldukça önemlidir. Çünkü; yeterince ve doğru bilgilendirilen hasta, kalp gibi önemli bir organı için önerilen farklı tedavi yöntemleri (ameliyat ya da ameliyatsız yöntem) arasında bilinçli bir tercih yapar. Böylece; umudu artar, endişeleri azalır ve sonuca dair doğru bir beklenti içine girer. Bu web sitesi Prof. Dr. Şükrü Akyüz tarafından bu amaçla kurulmuştur.
